شبکه بهداشت و درمان فردیس

سل یك بیماری عفونی واگیردار می باشد . بیماری سل از سال های بسیار دور وجود داشته و افراد بسیار مشهوری نیز در دنیا به این بیماری مبتلا شده اند. این بیماری از قدیم در كشور ما شناخته شده بود. در كتاب های غربی به این بیماری توبركولوز (Tuberculosis) و به اختصار «تی بی» (TB) گفته می شود. بیماری سل یكی از مهمترین بیماریهای عفونی قرن حاضر  می باشد كه توانائی درگیر نمودن كلیه ارگان های بدن را دارد ولی ریه ها بیشتر به سل مبتلا می شوند.این بیماری دارای رتبه دهم بار جهانی بیماریهاست و پیش بینی می شود تا سال 2020تا رتبه هفتم بالا رود . سالانه حدود 3/9 میلیون نفر به بیماری سل مبتلا می شوند و 7/1 میلیون نفر در اثر بیماری می میرند . طبق گزارش وزارت بهداشت ،سالانه 4/14 نفر در صد هزار نفر در ایران مبتلا به بیماری سل می شوند . حدود یک سوم افراد مبتلا به ایدز به طور همزمان عفونت باسیل سل را نیز همراه دارند . عفونت HIV  خطر فعال شدن سل را 10 برابر افزایش می دهد .

عامل بیماری سل چیست ؟ میكروبی میله ای شكل (شبیه مداد) و بسیار كوچك به اندازه 000003/0 متر وارد بدن بیمار شده كه تنها توسط میكروسكوپ دیده می شود. به این میكروب میله ای شكل «باسیل سل» می گویند . باسیل سل چون بسیار كوچك می باشد ، به راحتی در هوا شناور می ماند . چون عامل این بیماری میكروب می باشد، لذا ممكن است این بیماری ازفرد مسلول به افراد سالم منتقل گردد.

سل چگونه از بیمار به فرد سالم منتقل می شود ؟

میكروب سل به صورت ذرات ریز وارد هوا شده و نظیر سرماخوردگی منتقل می شود . این ذرات در صورتی كه  فرد مبتلا به سل ریوی باشد توسط سرفه ،عطسه ، صحبت ، خنده و یا فریاد شما ، ایجاد و در هوا پخش می شوند . یك سرفه می تواند 3000 ذره میكروبی وارد هوا نماید و 5 دقیقه صحبت كردن نیز همین تعداد ذره تولید می كند و عطسه نیز تعداد بیشتر ایجاد می نماید. این ذرات میكروبی چون بسیار كوچك هستند ، در هوای موجود در هر فضای بسته برای مدت طولانی می توانند به طور معلق باقی بمانند. میكروب سل در خلط كاملاً خشك شده و یا در گرد و غبار معلق پس از 8 تا 10 روز از بین می رود. لذا هوای اطاق آلوده شده به میكروب سل ، می تواند حتی در زمان غیاب بیمار نیز موجب انتقال بیماری گردد. زمانی كه فرد سالم در هوای آلوده به این ذرات میكروبی تنفس كند، میكروب سل را وارد ریه خود كرده و این میكروب خود را در عرض 48 ساعت به نقاط مختلف بدن می رساند. ولی بعد از آن بدن دفاع كرده و اجازه گسترش و فعالیت را به میكروب سل نمی دهد. انتقال میكروب سل از فرد بیماربه اطرافیان بستگی به سه عامل واگیر بودن بیماری سل ، محیطی كه تماس در آن اتفاق می افتد و مدت زمان تماس دارد. شروع درمان دارویی در كاهش انتقال بیماری بسیار موثر می باشد به طوری كه واگیری بیماری سل سریعاً بعد از دوهفته از شروع درمان حتی در صورت مثبت بودن آزمایش خلط كاهش می یابد. افرادی كه به مدت طولانی در تماس نزدیك با بیماران مسلول واگیر می باشند بیشترین میزان خطر ابتلاء به سل را دارا هستند. تماس نزدیك بیمار معمولاً با اعضای خانواده، هم اطاقی ، دوستان و همكاران رخ می دهد. این افراد به دلیل تماس با میكروسكوپ سل، در معرض خطر ابتلاء به عفونت سل می باشند. مكان های پرازدحام ، كوچك ، سربسته ، كم نور ، بدون تهویه مناسب و مرطوب بهترین شرایط را برای تسهیل انتقال عفونت ایجاد می كنند. تابش مستقیم آفتاب در عرض 5 دقیقه باسیل سل را از بین می برد. لذا در كشورهای گرمسیر تماس مستقیم اشعه آفتاب روش مناسبی برای از بین بردن میكروب سل است . به همین دلیل گسترش و سرایت بیماری بیشتر در خانه ها یا كلبه های تاریك اتفاق می افتد.

علائم انواع سل كدام است ؟

 بیماری سل خود را به هر شكل ممكن است نشان دهد. در كشور ما كه این بیماری شیوع نسبتاً زیادی دارد در بسیاری از موارد در تشخیص بیماری  ها، باید سل را به خاطر داشت . سرفه بیش از دو هفته  که ممکن است با خلط یا بدون خلط باشد تب ، تعریق شبانه ،کاهش وزن در سل ریوی مشاهده می شود اما عفونت سلی اندام های دیگر باعث طیف وسیعی از علایم می شود .

سرفه بیش از دو هفته  ،تب ، تعریق شبانه ،کاهش وزن از علائم اصلی سل می باشند

تشخیص بیماری سل چگونه است ؟

تشخیص بیماری سل ریوی در قدم اول در افراد مشكوك (بیش از دو هفته سرفه داشته و یا خلط خونی دارند) سه نوبت آزمایش خلط می باشد. که در مراکز خدمات جامع بصورت رایگان انجام می گیرد . انواع سل دیگر را می توان با آزمایش ادرار ،آب جمع شده در ریه ها و یا شكم و نمونه برداری از غدد لنفاوی و دیگر ضایعات شناسایی كرد.

آیا بیماری سل درمان پذیر است ؟

 بلی . خوشبختانه امروزه با داروهای موجود در بازار نزدیك به 100% بهبودی كامل ایجاد می گردد  . اكثر داروهای ضد سل خوراكی بوده و نیازی به بستری شدن در بیمارستان ندارد. بیمار می توانید در منزل داروهای خود را مصرف كرده و بعد از مدت كوتاهی به كار قبلی خود بازگردید.

  آیا می دانید؟داروهای اصلی درمان بیماری سل فقط در سیستم بهداشتی ،درمانی دولتی موجود می باشد و داروخانه ها دسترسی به این داروها ندارند.

 

کلیه مراحل تشخیص و درمان بیماری سل در مراکز خدمات جامع سلامت رایگان می باشد.